Τα γεγονότα του 1953 και η σημερινή οικονομική ασφυξία σημαντικότατου τμήματος της κοινωνίας του Ιράν είναι πιθανότατα οι δυο όψεις του ίδιου νομίσματος: του αγώνα για εθνική κυριαρχία και αξιοπρεπή διαβίωση
Οι αντικυβερνητικές διαδηλώσεις κλιμακώνονται και εξαπλώνονται σε όλο και περισσότερες πόλεις του Ιράν. Παράλληλα, αναφορές κάνουν λόγο για δεκάδες νεκρούς, ανάμεσά τους και αρκετοί αξιωματικοί της Υπηρεσίας Εγκληματολογικών Ερευνών της Τεχεράνης, που σκοτώθηκαν κατά τη διάρκεια της νύχτας, σύμφωνα με ιρανικά κρατικά μέσα.
Συγκεκριμένα, το ιρανικό πρακτορείο Tasnim ισχυρίζεται ότι αρκετοί αξιωματικοί της Υπηρεσίας Εγκληματολογικών Ερευνών της Τεχεράνης σκοτώθηκαν στη διάρκεια της νύχτας, όταν δέχτηκαν επίθεση από «ένοπλους διαδηλωτές».
Από την πλευρά της ιρανικής ηγεσίας, ο εισαγγελέας της Τεχεράνης δήλωσε ότι όσοι εμπλέκονται σε πράξεις σαμποτάζ και σε εμπρησμούς θα βρεθούν αντιμέτωποι με τη θανατική ποινή, σύμφωνα με ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης.
Οι Αρχές επέβαλαν εκτεταμένο «μπλακ άουτ» στο διαδίκτυο, προσπαθώντας να περιορίσουν τις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις που εξαπλώνονται. Διεθνή μέσα υποστηρίζουν πως, πλέον, οι κάτοικοι περίπου 300 πόλεων συμμετέχουν στις κινητοποιήσεις. Μάλιστα, πληροφορίες που δεν έχουν επιβεβαιωθεί αναφέρουν ότι τρεις εξ αυτών βρίσκονται υπό τον έλεγχο των διαμαρτυρόμενων.
Βίντεο που κυκλοφορούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δείχνουν κτήρια και οχήματα να φλέγονται, ενώ δεκάδες άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους. Εικόνες που μετέδωσε η κρατική τηλεόραση στη διάρκεια της νύχτας έδειχναν -όπως ανέφερε- λεωφορεία, αυτοκίνητα και μοτοσικλέτες να καίγονται, καθώς και φωτιές σε σταθμούς του μετρό και σε τράπεζες. Οι Αρχές απέδωσαν τις αναταραχές αυτές στην Οργάνωση των Μουτζαχεντίν του Λαού, μια αντικαθεστωτική οργάνωση με έδρα το εξωτερικό, που αποσχίστηκε μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 και είναι επίσης γνωστή ως MKO.
Οι απειλές για εκτελέσεις και οι δεκάδες νεκροί είναι μια σκληρή πραγματικότητα. Όμως η ερμηνεία αυτών των γεγονότων μόνο ως «αγώνα για τη δημοκρατία δυτικού τύπου» παραβλέπει το γεγονός ότι ο ιρανικός λαός δεν τάσσεται μόνο κατά της εσωτερικής καταπίεσης, αλλά και κατά της εξωτερικής κηδεμονίας.
Η ρίζα της σημερινής αντιπαράθεσης με τη Δύση εντοπίζεται στο μακρινό 1953. Ο τότε πρωθυπουργός, Μοχάμαντ Μοσαντέκ, ένας κοσμικός εθνικιστής, προχώρησε στην κρατικοποίηση της Anglo-Iranian Oil Company (η σημερινή BP), δηλώνοντας ευθαρσώς ότι οι πόροι του Ιράν ανήκουν στους Ιρανούς και όχι στη Βρετανική Αυτοκρατορία.
Η απάντηση της Δύσης ήταν η Επιχείρηση Αίας (Operation Ajax). Η CIA και η MI6 οργάνωσαν ένα πραξικόπημα που ανέτρεψε τον Μοσαντέκ και αποκατέστησε την απόλυτη εξουσία του Σάχη Ρέζα Παχλαβί. Αυτή η παρέμβαση:
Κατέστρεψε την κοσμική δημοκρατία: Η ανατροπή μιας δημοκρατικά εκλεγμένης κυβέρνησης άνοιξε τον δρόμο για τη δικτατορία του Σάχη.
Εξέθρεψε τον θρησκευτικό ριζοσπαστισμό: Η καταστολή κάθε κοσμικής και αριστερής αντιπολίτευσης από τον Σάχη άφησε τα τζαμιά ως τους μόνους χώρους ελεύθερης συνάθροισης. Έτσι, η επανάσταση του 1979 πήρε αναπόφευκτα θρησκευτικό χαρακτήρα.
Δημιούργησε το «σύνδρομο της παρέμβασης»: Η Τεχεράνη σήμερα χρησιμοποιεί το 1953 για να πείσει τον λαό ότι κάθε διαμαρτυρία είναι «δάκτυλος των ξένων», ακόμα και όταν τα αιτήματα είναι αυθεντικά.
Σήμερα, εν έτει 2026, η πίεση δεν ασκείται με πράκτορες στους δρόμους, αλλά με το τραπεζικό σύστημα. Οι διεθνείς κυρώσεις, που παρουσιάζονται ως μέσο πίεσης προς την ηγεσία, έχουν στην πραγματικότητα διαλύσει την κοινωνική βάση.
Η κατάρρευση του ριάλ: Η αγοραστική δύναμη των Ιρανών έχει εκμηδενιστεί. Ενώ το καθεστώς διατηρεί τους πόρους του για τις δυνάμεις ασφαλείας, ο μέσος πολίτης βλέπει τις οικονομίες μιας ζωής να χάνονται.
Έλλειψη φαρμάκων και αγαθών: Παρά τις εξαιρέσεις για ανθρωπιστικούς λόγους, οι περιορισμοί στις τραπεζικές συναλλαγές έχουν καταστήσει δύσκολη την εισαγωγή κρίσιμων φαρμάκων, πλήττοντας τους ασθενείς και όχι τους πολιτικούς.
Η αντίφαση της Δύσης: Η Δύση δηλώνει ότι στηρίζει τους διαδηλωτές, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί κυρώσεις που τους οδηγούν στην πείνα. Αυτή η αλαζονική στάση ενισχύει το επιχείρημα του καθεστώτος περί «οικονομικής τρομοκρατίας».
Ανάμεσα σε Συμπληγάδες
Οι διαδηλωτές που αντιμετωπίζουν σήμερα την απειλή της θανατικής ποινής και τα πυρά των κατασταλτικών μηχανισμών βρίσκονται σε μια τραγική θέση:
Από τη μια αντιμετωπίζουν ένα θεοκρατικό κράτος που αρνείται να εξελιχθεί και χρησιμοποιεί τη βία για να επιβιώσει.
Από την άλλη βλέπουν μια Δύση που κεκαλυμμένα «πανηγυρίζει» για το σημερινό χάος που επικρατεί στο Ιράν, ενδεχομένως ελπίζοντας σε μια νέα «Επιχείρηση Αίας» που θα της δώσει ξανά πρόσβαση στις πλουτοπαραγωγικές πηγές της χώρας. Την καχυποψία έναντι των δυτικών προθέσεων ενισχύει η σημερινή γεωπολιτική συγκυρία· το γεγονός ότι η σημερινή αμερικανική επεμβατικότητα για τέτοιες πηγές απειλεί χώρες σε κάθε γωνιά του πλανήτη – από την Κούβα μέχρι τη Γροιλανδία.
Εν κατακλείδι, η σημερινή οργή στους δρόμους του Ιράν είναι το αποτέλεσμα μιας ιστορίας που δεν επουλώθηκε ποτέ.
